Aslındaaileler çeşitli sınır koyma yöntemleri kullansalar da aslında temelde 2 çeşit sınır vardır: Bunlardan biri Kesin sınır, diğeri ise gevşek sınırlardır. Kesin sınırlar, çocukların uymasını istediğimiz kurallarımızı ve onlardan beklentilerimizi net bir şekilde çocuklara ulaşmasını sağlar. Öğrenmesüreci doğumla beraber başlar. Dolayısıyla kural ve sınırlar bu dönemden itibaren öğretilebilir. Bebeğinizi hep aynı yerde emzirir, altını belli bir yerde değiştirir, banyosunu belli saatlerde yaptırırsanız çocuğa zaman ve mekân kavramları ile ilgili ufak mesajlar vermeye başlayabilirsiniz. Sınırkoymak diyince insanın aklına pek de olumlu çağrışımlar gelmez, engellenmek ile bütünleştirilir bu kavram genellikle. Peki nedir gerçekten anlamı, gerekli midir? Çocuğu geliştirir mi, özgüvensiz mi yapar? Çoğumuza göre hayır demenin Türkçe karşılığı olarak bilinir ‘sınır koyma’ kavramı. Hayır sözcüğünü anlayamayan çocuk için ise ceza 1 Kurallar anlaşılır ve net olmalıdır. İstenilenin karmaşık olması, çocuğun ne dendiğini anlayamamasına ve kuralı hayatına geçirememesine sebep olacaktır. Ayrıca kural sayısı mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Kuralların fazlalığı çocuğun sürekli kısıtlanma hissini yaşaması riskini de beraberinde getirir. Tüm bu soruların yanıtlarını ve çocuğa nasıl disiplin sınır koyma' taktikleri olmadığı görüşündeyim. olacaktır. Çünkü sizin kural koymaya ve kurallarınızı 0BWDpuJ. Çocuklarınız kurallara uymuyor, başına buyruk davranıyor, yanlış davranışlarını düzeltmek istemiyor ve siz sorumluluk sahibi , saygılı ve kendisini ifade edebilen, kurallara uyan, davranış bozukluğu olmayan, karşı gelmeyen bir birey yetiştirmek istiyorsanız en kalıcı çözümlerden birisi de sınır koymaktır. Genel de aileler sınır koymak deyince otoriter olmaları gerektiklerini düşünüyor. Fakat sınır koymak otoriter olmak değildir. Sınır koyma anne babaların bir kural ve davranışı öğretebilmek için kullandıkları bir süreçtir. Sınırlar, çocuklara korundukları, güvende oldukları aile içi kurallara uymalarını, işbirliği yapmalarını, otoriteye saygı duymalarını sağlar, sorumluluk kazandırır. Çocuğun araştırma gücünü kuvvetlendirir. Acaba hangisi doğruydu ? Hangisi yanlıştı ? gibi sorularla düşünce gücünü geliştirir. Çocuklar genellikle çoğu şeyi somut olarak öğrenirler. Çocuğun kuralları ve sınırları öğrenmesinde iki yol vardır. Sözler ve davranışlar. Sözlerimiz ve davranışlarımızın tutarlı olması gerekir. Aile üyeleri oturup evde hep birlikte kuralları belirleyerek, hatta bunları bir yere asarak çocuğun dikkatini çekebilirler. Değiştirmek istedikleri davranışları bu şekilde düzeltebilirler. Örneğin yatma saatini, oyuncaklarını işi bitince toplaması gerektiği, internette kalma süresi gibi şeyler olabilir. Aynı zaman da çocuklar da yapmadıkları şeyler de ceza vermek yerine yaptıkların da ödüllendirmek daha doğrudur. Çocuğun her istediğini yapmakta ona kötülükten çok zarar verir bu yüzden çocuklara sınır koymak oldukça önemlidir. Olmasını istediği şeyler yerine farklı alternatifler sunabilirsiniz. Mesela parka başka gün gitsek daha iyi olabilir yerine bugün evde bunu oynamaya ne dersin gibi cümleler kurulabilir. Tam tersi hayır bugün gitmeyeceğiz gibi tavırlar onu ikna etmeyeceği gibi ısrar etmesine de neden olacaktır. En önemli şeylerden birisi de aile ve çocuk iletişimidir. Eğer çocuğa bir şey söylemek veya anlatmak istiyorsak karşımıza alıp onun anlayacağı dilde güzellikle anlatarak konuşmaktır. Çocukla inatlaşmak, kızmak, bağırmak hem iletişimi bozar hem çocukta sorunlara yol açar. Eğer bir kural belirliyorsak bundan asla ödün verip, esneklik sağlamamalıyız. Yoksa çocuk bunu bir kere anlarsa bu kurala uymaya özen göstermez. Çocuk yetiştirme de, çocuğun ileride ki yaşamında da sınır koymanın önemi büyüktür. Çocuklar erken dönemde yaşamlarına dair neyin gerekli, yararlı veya önemli olduğunu bilemeyebilir. Ebeveynler bazı kural ve sınırları koyarak çocuğu korumak görevini üstlenirler. Ayrıca ebeveynlerin çocuklarının sosyal uyum için gereken becerileri kazanmasını sağlamak gibi görevleri de vardır. Kural ve sınır koyan ailelerin bazı çevrelerce çocuklarına daha az ilgi ve sevgi gösteren ebeveynlerden oluştuğu düşünülmektedir. Ancak kural koyan aile çocuğunun yaşamını belli bir düzene sokan ve kendisini güvende hissettiren ebeveynlerden oluşur. Kural Koyarken Nelere Dikkat Etmeli? Kural koymak ebeveynlerin çocuğun sağlıklı gelişimini sağlamaları açısından oldukça önemlidir. Kural koymak, çoğu zaman ebeveynler açısından sanıldığı kadar da kolay bir girişim değildir. Her şeyden önemlisi çocuğun uyması gereken kuralları belirlemektir. Çocuk eğer uygun kurallar önüne getirilirse bunları uygulamaktan çekinmez ancak yerli yersiz kuralların konulması çocuğun kuralsız ve sınır ihlalleri geliştirmiş bir birey haline gelmesini sağlar. Kurallar Anlaşılır ve Net Olmalı Sınırlar anlaşılır ve net olmalıdır. Kurallar bize doğru yolu gösterir ve yanlış yola girme riskimizi azaltır. Kendinizi sisli bir dağ yolunda düşünün. İlerde viraj olduğunu gösteren bir tabela sizin uçurumdan aşağı yuvarlanma riskinizi oldukça azaltacaktır. Eğer bu tabelanın boyaları silinmiş olursa anlaşılır ve net bir durumda değildir. Bu şekilde yolu şaşırabilirsiniz ve kaza yapabilirsiniz. Bu nedenle siz de çocuğunuza kuralları koyarken kuralın anlaşılabilir ve net olmasına dikkat edin. Aksi takdirde hangi mesajı verdiği belli olmayan bir kural çocuk tarafından anlaşılamaz ve doğal olarak uygulanamaz. Kural Ortak Kararla Alınmalı Kural koyulurken ve uygulanırken anne ve babanın kural hakkında benzer düşünce ve davranışlara sahip olması gerekir. Birlikte koyulmayan bir kurala başta kurala sıcak bakmayan ebeveyn uymaz. Çocuk böylece bu kuralı uygulama noktasında ısrarcı olamaz. Uygulamaya başlanan bir kuralın hep uygulanması çok önemlidir. Birkaç kez uygulandıktan sonra uygulanması denetlenmeyen bir kural çocukta kafa karışıklığı yaratmanın yanı sıra çocuğun ebeveynlerine karşı güvenini de sarsar. Örneğin; akşam en geç eve girmeyle ilgili bir kural koyulmuşsa bu kurala herkes uymalıdır. Birkaç kez uyulup daha sonra rafa kaldırılan bir plan çocuk üzerinde olumsuz etkiye sahiptir. İyi Rol Model Olunmalı Kural koyulurken o kurala sadece çocuğun uyması beklenemez. Ebeveynlerin de kurala sadık kalmaları ve bu yönden çocuğa örnek olmaları gerekir. Çocuklar ebeveynlerini çok dikkatli gözlemlerler. Sizin dikkatinizi çekmese bile çocukları sizin davranışlarını adeta bir kamera gibi kaydediyordur. Eğer çocuğun ailece koyulan bir kurala uymasını istiyorsanız o zaman siz de onun rol modeli olarak o kurala uymalısınız. Örneğin; küfür etmenin yasaklandığı halde baba maç izlerken heyecanlandığı anda küfrederse, çocuğun da bu kurala uyması beklenemez. Rol modeli küfrediyorsa bu çocuk için olumlu bir harekettir ve o da bu eylemi gerçekleştirmekte sakınca görmez. Aşırı Kuralcılık İyi Değildir Çocuklara sınır ve kural koymak çocuğun gelişimi açısından oldukça faydalıdır ancak aşırılığa kaçılması durumunda uygulanamaz hale gelir. Her şeyin fazlası zarardır sözünü unutmamak gerekir. Çok fazla kural koymak çocuğun en önemli kurallara dahi uymamasına yol açacaktır. Evi adeta bir Nazi kampına dönüştürmek ile belli kurallar koymak aynı şey değildir. Çocuğu çok fazla sıkmadan, en önemli ve kritik kuralların koyulması uygulanabilirlik yönünden de faydalı olacaktır. Çocukla kuralları konuşmadan önce hangi kuralın daha önemli olacağını ebeveynler kendi aralarında kararlaştırmalıdır. Aile Toplantısı Yapın Ebeveynler olarak belirlediğiniz kuralları çocuğunuzla paylaşmak amacıyla bir aile toplantısı gerçekleştirebilirsiniz. Aile toplantısında çocuğunuzun da kendi istediği kuralları paylaşabilmesine fırsat tanımalısınız. Aile içerisinde çocuğunuzun da söz hakkının bulunması, onun bu kuralları kabullenmesi için oldukça önemlidir. Böylece kuralların uygulanması ile ilgili size yardım edebilir. Çocuğun ailede söz hakkının bulunması çocuğun yalnızca kurallara uyması konusunda etkinliğini arttırmaz. Aynı zamanda çocuğunuzun özgüvenini arttırır. Çocuğun beyan edeceği fikirlerin küçümsenmesi ve ona ebeveynlerin kararlaştırdığı kuralların dayatılması çok yanlıştır. Yazılı veya Görsel Hatırlatıcılar Olmalı Çocuklar bazen koyulan kuralları hatırlamakta zorlanırlar. Bu durum da kuralların uygulanmasını zorlaştıracaktır. Bu nedenle ailelerin bu konuya özen göstermeleri gerekir. Çocuğa neden hatırlamadığı üzerinden yüklenmek yerine ortak bir çözüm üzerinde yoğunlaşmalıdır. Örneğin; çocuğun yaşı küçükse daha görsel ağırlıklı ve resimlerle bezenmiş bir tablo oluşturulabilir. Ancak çocuğun yaşı nispeten daha büyükse o zaman yazılı anlaşmanın gücünden yararlanılabilir. Unutmayın ki söz uçar ancak yazı kalır. Bu anlaşmanın bir kopyası çocukta bir kopyası da ebeveynlerde bulunmalıdır. Yazılı anlaşma her zaman soru işaretlerini ortadan kaldırır ve tavsiye edilmektedir. ÇOCUKLARA SINIR KOYMA NEDİR? NASIL YAPILIR? Sınır koyma, anne babaların çocuklarına istenen davranışlarla ilgili genel kuralları ve beklentilerini öğretmek için kullandıkları bir yoldur. Bütün anne babalar sınır koymayı kullanırlar. Çocuklara toplumun, kültürün ve ailenin kurallarını öğretmek için sınır koyma yolu kullanırız SINIRLAR NEDEN ÖNEMLİDİR? Çocuklar, hayata gözlerini açtıkları toplumun ve ailenin kurallarını anlamak isterler ve buna ihtiyaç duyarlar. Onlardan ne beklendiğini, diğer insanlarla birlikteyken durdukları yeri, ne kadar ileri gidebileceklerini ve çok ileri gittikleri zaman neler olacağını bilmek isterler. Büyüdükçe artan beceri ve kapasitelerini ölçebilmek ihtiyacındadırlar. Sınırlar, bu öğrenme ve keşfetme sürecinde çok önemli bir role sahiptir, ama anne babaların öğretmeye çalıştıkları dersler gönderilen sinyaller çok net olmadığı zaman kolayca yıkılabilirler. ÇOCUKLAR NEDEN SINIRLARA İHTİYAÇ DUYAR? 1- Sınırlar, çocukların çevresindekileri öğrenmelerine yardımcı olur. 2- Sınırlar çevre tarafından beklenen davranışların tanımlanmasını sağlar. 3-Sınırlar, insanlarla olan ilişkileri belirler. 4- Sınırlar, çocuğun gelişimi destekleyerek büyümesine yardımcı olur. 5- Sınırlar çocuğun güvenliğini sağlar. Anne babalar sınır koyarken çeşitli yöntemler kullanırlar. Kimileri sert davranarak, kimileri ikna ederek, kimileride iki uçta gelip giderek çocuğuna sınır koymaya çalışır. Kimileride kurallarını koyarken açık anlaşılır ve net bir şekilde kurallarını ortaya koyar. Yöntemler faklı olsa da herkes mesajlarını 2 temel şeyle karşı tarafa iletir davranışlar ve sözlerle. İletişim sırasındaki bozulma sözler ya da davranışların net ve anlaşılır olmayışından kaynaklanır. Aslında aileler çeşitli sınır koyma yöntemleri kullansalar da aslında temelde 2 çeşit sınır vardır Bunlardan biri Kesin sınır, diğeri ise gevşek sınırlardır. Kesin sınırlar, çocukların uymasını istediğimiz kurallarımızı ve onlardan beklentilerimizi net bir şekilde çocuklara ulaşmasını sağlar. Net ulaşan bilgiler çocukların daha az itiraz da bulunmalarını sağlar. Çünkü bu kuralara ve beklentilere uymaları gerektiğini bilirler. Gevşek sınırlar ise, sadece sözde kalır ve davranışa geçmezler. Çocukların hayatta istedikleri şey netliktir. Kesin bir tavır göremeyen çocuk anne babasının kendine koyduğu her sınırı ihlal etmeye çalışacaktır. Kurallarımızın ve beklentilerimizin çocuklara net bir şekilde ulaşması için sözlerimizi kullanırız. Çocuklara sınırlarla ilgili sözlerin sağlıklı ulaşabilmesi için bilmemiz gereken bazı ipuçları vardır. BU İPUÇLARI NELERDİR? Çocuklara verilen mesajları çocukların davranışları üzerinde vermek. Yani amacımız çocuğa tepki vermek değil davranışına tepki vermektir. Çocukla konuşurken kesin, açık ve net ifadeler kullanın. Her zaman konuştuğunuz ses tonunuzla konuşun. Çocuklarınıza söylediğiniz her şeyi mutlaka davranışlarınız ile destekleyin. Sınır koyarken etkili davranışsal mesajlara birkaç örnek Lütfen televizyonu kapat ya da ben kapatacağım } Çocuğunuz televizyonu istediğiniz zamanda kapatmıyorsa televizyonu siz kapatın. Yatağa ya da dışarı gitmeden önce oyuncaklarını topla } Çocuğunuz etrafa saçtığı oyuncaklarını toplamayı red ediyorsa, toplamadığı oyuncakları birkaç gün süre ile kaldırın. Yemeğini masa da ye yoksa onu almak zorunda kalacağım } Çocuğunuz masa yerine ısrarla oturma odasında bir şeyler yemek istiyorsa yiyeceği şeyi çocuğunuzun elinden alın. “ÇOCUKLARINIZA HER ZAMAN SAKİN BİR SES TONUYLA, KESİN MESAJLAR VERİN ve MESAJLARINIZI DAVRANIŞLARINIZLA PEKİŞTİRİN. Ebeveynlerin bir kural ve beklentiyi öğretebilmek için kullandıkları sürece sınır koyma denir. Sınır koyma aynı zamanda çocuğa bakım veren kişinin, çocukla aralarındaki güvenli ilişkiye zarar vermeden, çocuğun davranışlarını kısıtlamasıdır. Burada aradaki güvenli ilişkiyi koruma çabası oldukça önemlidir. Çünkü eğer bakım veren kişi ile çocuk arasında güvenli ve yakın bir ilişki yoksa sınır koyma davranışının etkili olması da ebeveynler bu eğitimi ağır cezalarla verir. Bazıları da yumuşak yöntemler kullanarak hatırlatma ve ikna etme yolunu seçer. Bu iki yöntem arasında gidip gelen ebeveynler de vardır. Bazıları da net ve açık mesajlar verirler. Yöntemler farklı olabilir ama mesajımızı vermek için aynı araçları kullanırız; sözlerimiz ve davranışlarımızı. Bu iki mesajdan biri net değilse iletişimde kopukluk ”Oynamadan önce odanı temizle.” dediğimizde sözlerimiz davranışlarımızla uyuşmuyorsa ve çocuk odasını temizlemeden oyuna gidiyor, onun görevini anne yapıyorsa çocuk, koymak istediğimiz kural ve ondan beklediğimiz şey hakkında belirsiz, karmaşık bir mesaj almış olur. Sözlerimiz ”Odanı temizle.” derken davranışlarımız, ”Odanı temizlemesen de olur.” demektedir. Asıl kural hangisi? Asıl kural, ”Odanı temizleme zamanı” deyip hemen akabinde davranışımızla ”Ali veya Ayşe, şimdi odanı böyle temizlemen gerekir.” şeklinde ifade edip bunu göstermemiz gerekir. Emirli ve olumsuz cümle kullanmak yerine, bir yönerge açık, net, olumlu ve anlaşılır basit bir şekilde ifade edilmelidir ki çocuk kendini bir birey ve değerli olduğunu neden sınırlara ihtiyaç duyarlar?Sınırlar, çocuklara korundukları, güvende oldukları ve değer verildikleri duygusu kazandırır. Aile içi kurallara uymalarını, işbirliği yapmalarını, otoriteye saygı duymalarını sağlar. Sorumluluk kazandırır. Sınırlar, onaylanan davranışları tanımlayan, çocuğa hatalı davranışlarını düzeltme fırsatı veren eğitici ve öğretici bir etkiye çocukların araştırma yapmasını sağlar. Sınırlar etkili ve uygun bir şekilde ise çocukların araştırma yapmalarına yardımcı olur. Çocuklar sınırlarımızı yaklaşık olarak bir yaşlarına doğru keşfetmeye başlarlar ve bu süreçte en önemli araştırmalarının cevabını sınır koymazsak ; Hayır demeyi bilmeyen, hayır cevabına karşı yaptırım uygulatmak isteyen çocuklara sahip ilgili iletişim ve sınır koyma ile alakalı sorun yaşıyorsanız ; Kocaeli Aile Danışmanlık Merkezi uzman kadromuzla hizmet Ara! 0530 799 73 41Randevu Al! 0262 332 18 41

çocuğa kural ve sınır koyma